Νέα δεδομένα στις κληρονομιές φέρνει από την Τετάρτη 16 Σεπτεμβρίου ο νόμος 5303/2026, αλλάζοντας τους κανόνες για τα χρέη του αποβιώσαντος, τη νόμιμη μοίρα, τα δικαιώματα του επιζώντος συζύγου και τις συμφωνίες που μπορούν να γίνουν πριν από τον θάνατο.
Η ημερομηνία αποτελεί το ορόσημο εφαρμογής του νέου κληρονομικού δικαίου τόσο για τη μοιρασιά της περιουσίας όσο και για τα χρέη που τη συνοδεύουν, καθώς οι περισσότερες ρυθμίσεις εφαρμόζονται στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που αποβιώνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά. Για όσους έχουν αποβιώσει νωρίτερα εξακολουθεί, κατά κανόνα, να εφαρμόζεται το προηγούμενο καθεστώς, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις για τη διανομή της κληρονομίας, τα κληρονομητήρια και τις αδημοσίευτες ιδιόγραφες διαθήκες.
Φρένο στα κληρονομικά χρέη
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τις περιπτώσεις στις οποίες πίσω από ένα ακίνητο ή μια κατάθεση κρύβονται δάνεια, οφειλές στην Εφορία και άλλα χρέη.
Ο κληρονόμος δεν ευθύνεται πλέον αυτομάτως με την προσωπική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας. Οι δανειστές θα μπορούν καταρχήν να στραφούν μέχρι την αξία της περιουσίας που κληρονομήθηκε, χωρίς να αγγίζουν το σπίτι, τις καταθέσεις ή άλλα περιουσιακά στοιχεία που διέθετε ήδη ο κληρονόμος.
Η προστασία αυτή δεν είναι χωρίς όρους. Ο κληρονόμος μπορεί να χάσει τον περιορισμό της ευθύνης εάν επιλέξει να διαχειρίζεται ελεύθερα την κληρονομία ή διαθέσει περιουσιακά στοιχεία της κατά παράβαση των νέων κανόνων. Προβλέπεται επίσης δυνατότητα δικαστικής εκκαθάρισης, ώστε η κληρονομιαία περιουσία και τα χρέη της να αντιμετωπίζονται ως χωριστό σύνολο.
Ενισχύεται ο επιζών σύζυγος
Αλλαγές έρχονται και στη μοιρασιά όταν δεν υπάρχει διαθήκη. Ο επιζών σύζυγος, όταν συντρέχει με ένα παιδί, θα λαμβάνει το ένα τρίτο της κληρονομίας αντί για το ένα τέταρτο που ίσχυε μέχρι σήμερα. Όταν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά, το ποσοστό του παραμένει στο ένα τέταρτο.
Παράλληλα, αποκτά το δικαίωμα αποκλειστικής και χωρίς αντάλλαγμα χρήσης της κύριας κατοικίας του ζευγαριού για ένα έτος μετά τον θάνατο.
Περιορισμένη προστασία θεσπίζεται και για τον άνθρωπο που συζούσε με τον αποβιώσαντα σε ελεύθερη ένωση χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης. Υπό προϋποθέσεις, αποκτά δικαίωμα χρήσης της κοινής κατοικίας για έναν χρόνο, ενώ μπορεί να κληρονομήσει ολόκληρη την περιουσία μόνο όταν δεν υπάρχει σύζυγος ή συγγενής που προηγείται και αφού το σχετικό δικαίωμα πιστοποιηθεί δικαστικά.
Δικαίωμα σε χρηματική παροχή από την κληρονομία μπορεί να αποκτήσει και πρόσωπο που φρόντιζε ουσιαστικά και χωρίς αμοιβή τον αποβιώσαντα επί τουλάχιστον έξι μήνες μέσα στην τελευταία τριετία της ζωής του.
Η νόμιμη μοίρα γίνεται χρηματική απαίτηση
Μεγάλη τομή αποτελεί η αλλαγή της νόμιμης μοίρας. Τα παιδιά, οι γονείς και ο επιζών σύζυγος που δικαιούνται νόμιμη μοίρα δεν αποκτούν πλέον αυτομάτως ποσοστό συγκυριότητας πάνω στα ακίνητα και στα υπόλοιπα περιουσιακά στοιχεία.
Η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται σε χρηματική απαίτηση απέναντι στον κληρονόμο, ίση με το μισό της μερίδας που θα ελάμβανε ο δικαιούχος χωρίς διαθήκη. Με τον τρόπο αυτό περιορίζονται οι αναγκαστικές συγκυριότητες, αλλά το βάρος μεταφέρεται στον προσδιορισμό της αξίας της περιουσίας και στην εξεύρεση χρημάτων για την αποζημίωση του δικαιούχου.
Κληρονομικές συμφωνίες πριν από τον θάνατο
Από την Τετάρτη επιτρέπονται για πρώτη φορά οι κληρονομικές συμβάσεις αιτία θανάτου. Μέσω συμβολαιογραφικού εγγράφου, ο ιδιοκτήτης μιας περιουσίας θα μπορεί να συμφωνεί από πριν ποιος θα είναι κληρονόμος ή ποιος θα λάβει συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο.
Οι βασικοί όροι της συμφωνίας δεν θα ανακαλούνται μονομερώς, σε αντίθεση με μια συνηθισμένη διαθήκη. Η αλλαγή αφορά ιδιαίτερα οικογενειακές επιχειρήσεις και ακίνητα, καθώς επιτρέπει να οργανωθεί εγκαίρως η διαδοχή και να περιοριστούν οι μελλοντικές συγκρούσεις.
Παράλληλα, επιτρέπεται η εκ των προτέρων παραίτηση από ολόκληρη την κληρονομία, από μέρος της ή μόνο από τη νόμιμη μοίρα. Η παραίτηση μπορεί να γίνει με ή χωρίς αντάλλαγμα, αλλά απαιτεί αυτοπρόσωπη παρουσία των συμβαλλομένων ενώπιον συμβολαιογράφου.
Πρεμιέρα με εμπλοκή στις διαθήκες
Η εφαρμογή του νέου πλαισίου ξεκινά, πάντως, με ένα πρακτικό εμπόδιο. Ο Συμβολαιογραφικός Σύλλογος Εφετείων Αθηνών, Πειραιώς, Αιγαίου και Δωδεκανήσου έχει παρατείνει έως τις 30 Σεπτεμβρίου την αποχή των μελών του από τη δημοσίευση όλων των διαθηκών.
Έτσι, ενώ τίθενται σε εφαρμογή οι νέοι κανόνες και ενεργοποιείται η διαδικασία πιστοποίησης των συμβολαιογράφων για την κήρυξη ιδιόγραφων διαθηκών ως κυρίων, αρκετές υποθέσεις στις συγκεκριμένες περιοχές κινδυνεύουν να παραμείνουν προσωρινά σε αναμονή.
Πηγή: Newsit.gr
